Dariusz Bialic 
Historia dzisiejszej linii nr 1 jest jednocześnie historią narodzin komunikacji miejskiej w Rzeszowie. Jej dzieje rozpoczęły się w 1948 roku, kiedy w zniszczonym wojną i szybko rozwijającym się mieście coraz wyraźniej dostrzegano potrzebę stworzenia regularnego transportu publicznego.
2 marca 1948 roku w rzeszowskim Ratuszu odbyło się nadzwyczajne posiedzenie Miejskiej Rady Narodowej. Radni jednogłośnie poparli wniosek Zarządu Miejskiego o utworzenie przedsiębiorstwa pod nazwą Miejska Komunikacja Samochodowa. Decyzja nie była przypadkowa. Rzeszów zmagał się wówczas z ogromnym niedoborem środków transportu, a mieszkańcy coraz częściej domagali się sprawnej komunikacji pomiędzy rozwijającymi się dzielnicami miasta.
Największym problemem okazało się zdobycie odpowiedniego pojazdu. Po wielu staraniach zakupiono przedwojenny autobus Polski Fiat 621R należący wcześniej do przewoźnika Józefa Lewickiego. Choć pojazd był mocno wyeksploatowany, dzięki zaangażowaniu strażaków oraz pracowników miejskich służb szybko doprowadzono go do stanu umożliwiającego regularną eksploatację. Pierwszym kierownikiem MKS został Stanisław Żatki, a za kierownicą zasiedli Tadeusz Myśliwiec i Edward Żarski. Funkcję konduktorów pełnili Antoni Broda i Władysław Kociak.
Początkowo planowano uruchomienie połączenia pomiędzy Pobitnem a Placem Farnym, jednak szybko uznano, że jedyny autobus powinien obsługiwać możliwie największą część miasta. Ostatecznie wyznaczono trasę prowadzącą od bramy cmentarza na Pobitnie przez centrum Rzeszowa aż do osiedla PZL przy ulicy Dąbrowskiego. Oficjalne uruchomienie pierwszej linii autobusowej nastąpiło 10 kwietnia 1948 roku i wydarzenie to uznawane jest za początek zorganizowanej komunikacji miejskiej w Rzeszowie.
Pierwsze tygodnie funkcjonowania autobusu wzbudziły ogromne zainteresowanie mieszkańców. Początkowo nie istniały jeszcze wyznaczone przystanki, dlatego autobus zatrzymywał się wszędzie tam, gdzie pasażerowie sygnalizowali chęć wejścia lub wyjścia. Kierownik MKS osobiście uczestniczył w kursach, ustalając lokalizacje przyszłych przystanków oraz przygotowując pierwszy rozkład jazdy. Każdego dnia autobus wykonywał około piętnastu kursów, a przejazd całej trasy trwał nawet trzydzieści minut. Popularność nowego środka transportu rosła błyskawicznie. Już w pierwszym miesiącu przewieziono ponad 12 tysięcy pasażerów, a w kolejnych miesiącach liczba ta stale wzrastała.
W tamtym okresie autobusy nie posiadały jeszcze oznaczeń numerowych. Na pojazdach umieszczano jedynie tablice z nazwami przystanków początkowych i końcowych. Dopiero wraz z rozwojem sieci komunikacyjnej zaczęto wprowadzać numerację linii. Pierwsze połączenie otrzymało numer 1 i właśnie z niego wywodzi się współczesna „jedynka” – najstarsza linia autobusowa w historii Rzeszowa.
W połowie lat pięćdziesiątych trasa linii została wydłużona do Zwięczycy. W 1957 roku połączenie podzielono, skracając „jedynkę” do relacji Pobitno – Plac Wolności. Jeszcze w tym samym roku, po uruchomieniu nowatorskiej linii okrężnej oznaczonej numerem 0, głównym punktem przesiadkowym miasta stał się Dworzec PKP. W związku z tym autobusy linii nr 1 skierowano właśnie pod dworzec.
Kolejna ważna zmiana nastąpiła w 1961 roku, kiedy po likwidacji odrębnego połączenia do Staroniwy „jedynka” przejęła jego trasę. W następnych latach wielokrotnie modyfikowano jej przebieg, dostosowując go do rozbudowy miasta i prowadzonych remontów ulic. W 1965 roku linię przedłużono do ulicy Konfederatów Barskich, a cztery lata później autobusy dotarły już do Kielanówki.
Na początku lat siedemdziesiątych była to jedna z najważniejszych linii miejskich. W godzinach szczytu autobusy kursowały nawet co dwanaście minut. W 1974 roku do obsługi połączenia wykorzystywano siedem autobusów, a dla odciążenia najbardziej obciążonego odcinka uruchomiono dodatkową linię 1-BIS. Rok później nastąpiło kolejne wydłużenie trasy do Załęża. Wydarzenie to zostało entuzjastycznie przyjęte przez mieszkańców, którzy wspólnie przygotowali nową pętlę autobusową i zorganizowali uroczyste powitanie pierwszego kursu.
W kolejnych latach przebieg linii ulegał dalszym zmianom. W 1980 roku, na prośbę mieszkańców osiedla Kmity, autobusy zaczęły dojeżdżać do pętli przy ulicy Wita Stwosza. Dwa lata później, po likwidacji linii nr 15, „jedynkę” skierowano do Przybyszówki. Równocześnie rozwijano sieć połączeń na Załężu, gdzie powstawały kolejne pętle autobusowe przy stadionie, Akademii Rolniczej, Zakładzie Karnym, giełdzie samochodowej oraz Elektrociepłowni.
Choć przez następne dekady część dawnych tras przejęły inne linie, „jedynka” niezmiennie pozostała jednym z najważniejszych połączeń komunikacyjnych miasta. Dziś kursuje pomiędzy Krakowską Granicą a Załężem, wykonując również wybrane kursy do ulic Spichlerzowej i Ciepłowniczej.
Linia nr 1 zajmuje szczególne miejsce w historii Rzeszowa. Jest bezpośrednią spadkobierczynią pierwszego połączenia autobusowego uruchomionego w mieście w 1948 roku. Od pojedynczego przedwojennego Fiata kursującego pomiędzy Pobitnem a osiedlem PZL po współczesną komunikację miejską pozostaje symbolem rozwoju transportu publicznego i najstarszą funkcjonującą linią autobusową w dziejach miasta.
Za udostępnienie zdjęcia dziękujemy Piotrowi Tunickiemu.