Dariusz Bialic 
Historia linii autobusowej nr 5 sięga końca 1955 roku. Wówczas podjęto decyzję o uruchomieniu nowego połączenia mającego połączyć Zwięczycę z osiedlem Czekaj przy ul. Rejtana. Ze względu na brak odpowiedniego taboru autobusowego plan ten pozostał jednak jedynie na papierze i żaden autobus nie wyjechał na trasę.
Dopiero w 1956 roku uruchomiono linię w zmienionym przebiegu Dworzec PKP – Zalesie. Wraz z rozwojem komunikacji miejskiej oraz zwiększaniem liczby autobusów, w 1958 roku trasę przedłużono do pobliskiej Białej, odpowiadając na potrzeby mieszkańców południowo-wschodnich dzielnic miasta.
Już rok później przeprowadzono analizę rentowności wszystkich połączeń. Okazało się, że linia nr 5 należy do najmniej obciążonych pasażerami. Głównym powodem była silna konkurencja ze strony autobusów PKS, których przystanki znajdowały się w pobliżu przystanków miejskich. W rezultacie wystąpiono o zawieszenie połączenia i w trzecim kwartale 1960 roku linia została wycofana. Decyzja ta spotkała się jednak z licznymi protestami mieszkańców Białej, dlatego po krótkim czasie przywrócono kursowanie autobusów, zmieniając jednocześnie przystanek początkowy z Dworca PKP na Plac Wolności.
W październiku 1963 roku, na wniosek pasażerów, linię wydłużono do alei Bieruta (obecnie ul. Okulickiego) przy szpitalu MSW. Rok później autobusy docierały już do końca tej arterii. Rosnąca liczba pasażerów sprawiła, że w 1967 roku uruchomiono dodatkowe kursy BIS wykonywane w godzinach szczytu. Dzięki temu linię obsługiwało pięć autobusów w szczycie oraz dwa poza nim.
Kolejne zmiany nastąpiły w 1968 roku, kiedy zlikwidowano kursy do Białej, pozostawiając jedynie połączenie do Zalesia. W maju 1970 roku przeprowadzono gruntowną reorganizację trasy. Autobusy rozpoczynały kursy przy al. Bieruta (Okulickiego), następnie przez Warszawską, Marszałkowską i aleję Lenina (obecnie Piłsudskiego) docierały do Zalesia.
Rok później wprowadzono nietypowe rozwiązanie – linię okrężną. Autobus po dojechaniu do Zalesia nie kończył kursu, lecz kontynuował jazdę przez miasto i wracał na trasę do Zalesia. W tym okresie przebieg linii obejmował również ul. Rejtana, Krakowską i Okulickiego.
W styczniu 1973 roku końcowym przystankiem dla autobusów jadących z Zalesia została rampa kolejowa przy ul. Turkienicza (obecnie ks. Jałowego). Już dwa miesiące później trasę wydłużono do ul. Borelowskiego, zachowując wcześniejszy przebieg powrotny. W kwietniu tego samego roku nastąpiła kolejna duża zmiana. Zrezygnowano z przejazdu przez Rejtana, kierując autobusy przez zaporę, ul. Hetmańską, Dominikańską, Dąbrowskiego, Plac Śreniawitów, Lisę-Kuli i Cieplińskiego.
Linia posiadała wówczas dwa warianty końcowe w Zalesiu:
- Zalesie – remiza, przez ul. Łukasiewicza,
- Zalesie – mostek, w kierunku Tyczyna z pominięciem centrum osiedla.
W 1974 roku zrezygnowano z przejazdu przez ul. Dominikańską, kierując autobusy przez ul. Wincentego Pola. W tym czasie linię obsługiwały trzy autobusy w godzinach szczytu i jeden całodziennie.
Przełom nastąpił w maju 1975 roku, kiedy trasę wydłużono z Zalesia do Matysówki. Rok później, w lipcu 1976 roku, uruchomiono nowy przebieg rozpoczynający się przy Dworcu PKP na ul. Grottgera. Autobusy kursowały przez Plac Wolności, Targową, Szopena, Hetmańską, zaporę, Zalesie aż do Matysówki.
We wrześniu 1982 roku linię ponownie wydłużono, tym razem do zajezdni MPK przy ul. Trembeckiego. Przez kolejne dekady przebieg „piątki” pozostawał praktycznie niezmieniony. Jedyną większą modyfikacją było wydłużenie części kursów do zajezdni MPK przy ul. Lubelskiej.
Współczesna historia linii przyniosła jednak wiele zmian związanych z przebudową układu drogowego miasta. Od 2 września 2019 roku, z powodu zamknięcia przejazdu pod wiaduktem kolejowym przy ul. Batorego, wyznaczono objazd i utworzono tymczasową pętlę przy skrzyżowaniu ulic Żółkiewskiego i Chocimskiej. Następnie, od 8 lutego 2021 roku, po zamknięciu dalszej części ul. Siemieńskiego, autobusy skierowano bezpośrednio przez ul. Maczka. Taka organizacja ruchu obowiązywała do 18 grudnia 2022 roku.
19 grudnia 2022 roku Zarząd Transportu Miejskiego podjął decyzję o likwidacji linii nr 5. Argumentowano ją znacznym pokrywaniem się trasy z linią nr 12. Obsługę Matysówki przejęła częściowo linia nr 18. Decyzja wywołała liczne protesty mieszkańców oraz petycję skierowaną do Prezydenta Rzeszowa Konrada Fijołka.
Postulaty mieszkańców zostały uwzględnione i 1 czerwca 2023 roku linia nr 5 powróciła do siatki połączeń. Przywrócono ją jednak w ograniczonym zakresie – kursy realizowane były wyłącznie w dni robocze. Jednocześnie zmieniono przebieg trasy. Autobusy kursowały z ul. Trembeckiego przez:
Trembeckiego – Siemieńskiego – Żółkiewskiego – Batorego – Styki – Orzeszkowej – Bardowskiego – Głowackiego – Targową – Szopena – Kilara – Plac Śreniawitów – Hetmańską – Powstańców Warszawy – Sikorskiego – Łukasiewicza – Kiepury – Matysowską.
Już 17 czerwca 2023 roku wszystkie kursy wydłużono do nowej pętli przy ul. Pienińskiej, poprawiając obsługę rozwijającej się części osiedla Matysówka.
Najnowsza zmiana weszła w życie 1 kwietnia 2025 roku, kiedy linię ponownie wydłużono od strony północnej. Od tego dnia autobusy rozpoczynają kursy przy zajezdni MPK przy ul. Lubelskiej, nawiązując tym samym do historycznych związków linii z zapleczem technicznym rzeszowskiego przewoźnika.
Linia nr 5 pozostaje jednym z najbardziej rozpoznawalnych i historycznych połączeń w Rzeszowie. Przez blisko siedemdziesiąt lat wielokrotnie zmieniała trasę, dostosowując się do rozwoju miasta, nowych osiedli i oczekiwań mieszkańców, pozostając jednocześnie symbolem komunikacyjnej obsługi południowo-wschodniej części Rzeszowa.
Za udostępnienie zdjęcia dziękujemy Wojciechowi Tworkowi.