Dariusz Bialic Małe, ale urocze, kilka słów o mikrobusach w Rzeszowie, o których i niedawno było nieco głośniej… 
Kolejnym bardzo ciekawym epizodem w rzeszowskiej komunikacji miejskiej było pojawienie się w I kwartale 1975 roku 6 sztuk mikrobusów Nysa 521.
W 1957 r. w Zakładach Budowy Nadwozi Samochodowych w Nysie zbudowano prototypy samochodu dostawczego Nysa N57. Powstał on w oparciu o podzespoły produkowanego w FSO samochodu Warszawa. Małoseryjną produkcję modelu N58 podjęto rok później. W kolejnych latach Nysy ulepszano produkując modele: N59, N60, N61. W 1963 r. zaprezentowano prototypy zmodernizowanego modelu N63, który jednak nie został wdrożony do produkcji, a jego rozwiązania wykorzystano we wdrożonym rok później modelu 501. Produkcja Nys rozwijała się, a eksport stanowił 30 proc. wytwarzanych pojazdów. Ponieważ kolejny model 503 miał być powiązany konstrukcyjnie z opracowywaną w FSO Warszawą 210, która jednak nie weszła do produkcji, ze względu na sytuację, zdecydowano się na poważną modernizację dotychczasowego modelu. Główny nacisk położono na dalsze ulepszenie technologii oraz na podniesienie bezpieczeństwa i komfortu jazdy. Między innymi zmieniono wygląd przodu oraz zastosowano w nowej Nysie lepszą i poręczniejszą maskę dostępu do silnika, która do tej pory była zdejmowana za pomocą dwóch kluczy (które były często gubione). Nowa maska była otwierana na zawiasach, jak w większości dzisiejszych samochodów. Prototypy nowego samochodu oznaczonego symbolem 521 wykonane zostały w 1968 roku. Został on zatwierdzony do produkcji i przedstawiony publicznie na XXXVII Międzynarodowych Targach Poznańskich w 1968 roku. Był to dziesiąty rok produkcji samochodów Nysa, rocznica ta podkreślona została przez zmianę nazwy zakładów na Zakład Samochodów Dostawczych.
Nysa 521 w 1969 roku produkowana była w odmianach: furgon, towos, mikrobus, sanitarka, kinowóz i izotermicznej. W modelu tym nadal alternatywnie stosowano silniki produkowane w FSO: dolnozaworowy typu M-20 o mocy 38,3 kW i górnozaworowy S-21 o mocy 51,5 kW. Powstała też wersja z silnikiem wysokoprężnym Andoria o oznaczeniu 4C90 o mocy 51,5 kW. Zespoły podwoziowe nie uległy większym zmianom w porównaniu z modelem 501. Zmiany konstrukcyjne objęły głównie nadwozie i częściowo wyposażenie elektryczne. Dotychczasowa wagonowa sylwetka nadwozia zastąpiona została przez półklasyczną, z lekko wysuniętą komorą silnikową. Uzyskano przez to łatwiejszy dostęp do silnika i osprzętu umieszczonego w przedniej części samochodu. Zastosowano nowe szyby przednie o powierzchni zwiększonej o 30%, przez co znacznie poprawiono widoczność. Pojazd został wyposażony w dwie przeciwbieżne wycieraczki pantograficzne. Wprowadzono spryskiwacz szyb przednich z pompką nożną. Zmieniono mocowanie koła zapasowego przenosząc go do kosza pod tylną częścią ramy, a tylną tablicę rejestracyjną wraz z oświetleniem przeniesiono z drzwi na pas nadwozia. Samochód otrzymał nowe zderzaki przednie i tylne. Powiększone wywietrzniki dachowe wykonane były z półprzeźroczystego tworzywa sztucznego. Nadwozia wersji furgon i towos miały dodatkowe, przesuwne drzwi w prawej ścianie bocznej z otworem drzwiowym o wymiarach 1100×1130 mm. Konstrukcję drzwi przesuwnych przejęto z prototypowego furgonu podwyższonego. W znacznym stopniu zmodernizowane zostało wnętrze pojazdu. Wprowadzono punkty mocowania pasów bezpieczeństwa przednich foteli, zastosowano wygodniejsze i bardziej estetyczne fotele oraz poszycia tapicerskie na drzwiach, bokach i dachu nadwozia. Zmodernizowany zespół ogrzewania był bardziej wydajny, a wewnętrzna pokrywa silnika otrzymała lepszą izolację akustyczną i uszczelnienie. W wersji towos zmieniono boczne ławy na pojedyncze składane foteliki. Sanitarka otrzymała alternator typu PZ-1 a o mocy 750 W i większy akumulator o pojemności 119 Ah. W miejsce noszy wiszących zastosowano nosze na wózku mocowanym do podłogi samochodu. Masa własna samochodu Nysa 521 wynosiła zależnie od wersji od 1465 kg dla furgonu do 1800 kg dla sanitarki. Wysokość pojazdu nieobciążonego zmniejszyła się o 35 mm w stosunku do modeli 501.
Kolejny model 522 wprowadzony do produkcji w 1975 r. różnił się od 521 nie tylko podwyższonym dachem, ale także wyposażeniem mechanicznym. W latach 1977-78 gdy każdy pojazd opuszczający fabrykę otrzymywał dwuobwodowy układ hamulcowy, ujednolicono nazewnictwo i wszystkie produkowane Nysy oznaczano odtąd jako model 522. Produkcja Nys zakończyła się w 1994 r.
W Rzeszowie Nysy używane od 1975 r. w komunikacji mikrobusowej miały za zadanie szybkie łączenie nowych osiedli (Baranówki II, Dąbrowskiego oraz dzisiejszych okolic Uniwersytetu przy Rejtana) z centrum oraz starówką miasta. Bilety na tych liniach były droższe niż na reszcie sieci MPK Rzeszów. Kosztowały one początkowo 5 zł. Następnie ich cenę obniżono do 3 zł. Pomimo tych obniżek frekwencja na tych liniach nie była zbyt duża, dlatego też po niecałym roku linie te zostały zlikwidowane, a mikrobusy zostały przeniesione do innych przedsiębiorstw lub przekwalifikowane na pojazdy gospodarcze MPK. Jako ciekawostkę należy dodać, że jedną z Nys prowadziła kobieta. Nysy 521 mogły przewieźć jednorazowo do 9 osób na miejscach siedzących.
Pojazdy dostarczone do MPK w lutym 1975 r. oznaczono numerami taborowymi od 236 do 238, zaś kolejne, dostarczone w marcu tego samego roku otrzymały numery 239, 241 i 242. Najszybciej wycofano tę ostatnią Nysę, bo już w 1976 r. Egzemplarz 241 w 1977 r. trafił do MPEC Rzeszów. Wozy 237 i 239 opuściły MPK w 1978 r. (przekazanie do MPGK Mielec i sprzedaż do przedsiębiorstwa Budomasz). Nysę o nr 238 wycofano w 1983 r. Najdłużej, bo aż do 1987 r. eksploatowano wóz z nr 236, który sprzedano poprzez firmę Bomis.
Warto dodać, że już wcześniej, od 1967 r. MPK używało jedną Nysę jako pojazd pogotowia technicznego. Była ona oznaczona numerem taborowym 78 i została wycofana w 1975 r.
Poniżej zdjęcie poglądowe jak wyglądały kiedyś takie mikrobusy, udostępnione dzięki stronie www.amazon.com Ponadto zdjęcie Nysy N59 z krakowskiego MPK udostępnił Jakub Ratajczak.
Zdjęcia Nysy 521 jako Pogotowia Technicznego zostały przekazane przez Piotra Gila .
