Dariusz Bialic 
PIERWSZY AUTOBUS W HISTORII KOMUNIKACJI MIEJSKIEJ
W RZESZOWIE!
Po utworzeniu przedsiębiorstwa pod nazwą Miejska Komunikacja Samochodowa w Rzeszowie, ówczesna Miejska Rada Narodowa upoważniła Zarząd Miejski do zakupu pierwszego autobusu na potrzeby nowo powstałego przedsiębiorstwa komunikacyjnego. Był to autobus marki Polski Fiat 621R, będący własnością prywatnego przedwojennego przewoźnika Józefa Lewickiego. Autobus garażował w pomieszczeniach Miejskiej Zawodowej Straży Pożarnej przy ul. Mickiewicza 10, gdzie mieściło się także biuro przedsiębiorstwa MKS.
Końcem marca 1948 roku, autobus po raz pierwszy wyjechał na ulice Rzeszowa. Rzeszowski Fiat miał numer rejestracyjny T-55063 (litera T oznaczała pojazdy przeznaczone do przewozu zarobkowego zarówno państwowe i prywatne, zaś liczba 55 to część zakresu numerowego oznaczającego woj. rzeszowskie). Autobus był wyposażony w dwoje jednoskrzydłowych drzwi zamykanych ręcznie przez pasażerów i mógł przewozić 22 pasażerów wraz z obsługą. Autobus Fiat był w miarę komfortowy jak na tamte czasy, posiadał wygodne skórzane siedzenia, a kierowca był oddzielony od pasażerów niewielką przegrodą. Wyposażony był w mechaniczne hamulce, a silnik napędzany był benzyną. Zmianę kierunku jazdy kierowca sygnalizował „wyrzuceniem” strzałki po tej stronie autobusu, w którą zamierzał skręcić.
Początkowo nie posiadał tablic kierunkowych linii, bo był jedynym autobusem miejskim w Rzeszowie i wszyscy wiedzieli gdzie jedzie. Wejście do autobusu odbywało się tylnymi drzwiami, przy których siedział konduktor sprzedający pasażerom bilety.
Samochód ciężarowy Polski Fiat 621 w odmianach L i R (odmiana autobusowa) był produkowany na licencji Fiata w Państwowych Zakładach Inżynierii (PZInż,) w latach 1935-39, W stosunku do włoskiego oryginału, w polskiej wersji zastosowano szereg zmian dotyczących m.in. wzmocnienia podwozia.
Ciężarówki typu 621R były cięższą odmianą i przeznaczone były dla autobusów, choć karosowane także jako 3-tonowe ciężarówki. W stosunku do Polskiego Fiata 621L miały wydłużoną i obniżoną ramę, a także zwiększony rozstaw osi. Na podwoziu tym budowano przeważnie 22-osobowe autobusy w dwóch wersjach: międzymiastowej i turystycznej. Do wybuchu wojny w 1939 r. wykonano 9400 samochodów ciężarowych i kompletnych (przygotowanych do zabudowy nadwozia specjalnego) podwozi 621L, 330 samochodów sanitarnych i warsztatowych oraz 2870 autobusów i podwozi 621R. Pojazd napędzał silnik Fiat 122B (PZInż. 367) o mocy 46 KM (33,9 kW).
Polskie Fiaty 621R były wykorzystywane w komunikacji miejskiej w różnych miastach II Rzeczypospolitej, m.in. w Bydgoszczy. Autobusy mogły różnić się wyglądem, ponieważ często podwozia zabudowywano nadwoziami we własnym zakresie.
Wszystko wskazuje, że rzeszowski Fiat był jednak wykonany w odmianie międzymiastowej, bo w takiej był wykorzystywany przez zakupem dla MKS. Ponadto źródła historyczne podają, że np. bydgoskie wozy w odmianie miejskiej zabierały tylko 16 pasażerów, a z tyłu autobusu znajdowała się platforma dla podróżnych z bagażem.
Nie wiemy kiedy został wyprodukowany rzeszowski Fiat, ani czy wspomniany Józef Lewicki był jego jedynym poprzednim użytkownikiem.
Nie ma również danych dotyczących tego jak długo pierwszy autobus komunikacji miejskiej w Rzeszowie służył pasażerom. Wiadomo, że dość szybko okazał się bardzo awaryjny. Wydana w 1998 r. przez MPK książeczka „50 lat komunikacji miejskiej w Rzeszowie” w tabeli przedstawiającej strukturę taboru w ujęciu historycznym podaje, że Polski Fiat miał być jeszcze na stanie miejskiego przewoźnika w 1954 r. Potwierdzenie tego faktu wymaga jednak weryfikacji i dalszych badań. Być może, wspominany w publikacjach omawiających problemy rzeszowskiej MKS z wczesnych lat 50. pojazd bez silnika na stanie miejskiego przewoźnika, to właśnie Fiat.
Nic nie wiadomo o ewentualnym oznakowaniu pierwszego pojazdu MKS takim jak napisy, herb miasta bądź numer taborowy. W tym ostatnim przypadku wiele wskazuje, że numery taborowe zostały wprowadzone dla autobusów rzeszowskiej komunikacji miejskiej dopiero kilka lat później.
Widoczne na zdjęciu malowanie Fiata to jeszcze oznakowanie z czasu eksploatacji w komunikacji międzymiastowej. Zdjęcie wykonano zapewne wkrótce po odkupieniu pojazdu od prywatnego przewoźnika.
Jedyne zachowane zdjęcia Fiata oraz jego dowodu rejestracyjnego pochodzą z prywatnych zbiorów Pana Piotra Gila – dziękujemy!
